Kullanıcı Oyu: 0 / 5

Yıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değilYıldız etkin değil
 

TERKİB-İ BEND NEDİR ve ÖRNEKLERİ

Terkîb-i bend, "hâne" adı verilen ve gazel biçiminde kafiyelendirilmiş 5-10 beyitlik şi­ir parçalarının (genellikle 5-12 hâne), "vâsıta"adı verilen ve sürekli değişen bir beyit ile birbirine bağlanmasından oluşan nazım şeklidir. Vasıta beyiti her hanenin sonunda değiş­meden tekrarlanıyorsa tercî-i bend oluşur.

Terkîb-i bendin her bir şiir öbeğine hâne veya terkîb-hâne denir. Terkîbhâne vasıtabeyti ile birlikte bende adını alır. Şairin mahlası son terkîb-hânede söylenir. Bir bendin asıl kafiye şeması aa, xa, xa, ... VV;bb, xb, xb,... YY vd. şeklinde olur. Ancak terkîb-hânenin her dizesi birbirleriyle kafiyeli bendler (aa, aa, aa, VV; bb, bb, bb, ... YY vd.) ile vâsıta kafiyesi de terkîb-haneye uyan benderden kurulu (aa, xu, xa, ... AA; bb, xb, xb…..BB vd.) terkîb-i bendler de vardır. Her dizesi birbiriyle kafiyeli bendlerden kurulu terkîb-i bendler çok zaman müsemmen ve muaşşer gibi çok dizeli musammatlar ile karıştırılmış­tır. Oysa terkib-î bendlerdeki vasıta beytini ayrı kafiyeli oluşu onları musammatlardan ayıran en önemli özelliktir.

Hemen her türlü konunun ele alınabildiği terkîb-i bend nazım şekil edebiyatımızda çok kullanılmıştır. Özellikle münâcaât, na't, medhiye, hicviye vs. nazım türleri; sosyal konu­lar, din, tasavvuf ve felsefe konuları, terkîb-i bend nazım biçimi ile tasavvuf ve felsefe ko­nuları, Terkîb-i bend nazil biçimi ile rahatlıkla anlatılmıştır. Ancak Terkîb-i bendin başlı­ca konusu mersiyedir. Edebiyatımızda terkîb-i bend şeklinde söylenmiş pek çok Al-i Abâ mersiyeleri yanında padişah ve devlet uluları hakkında yazılmış mersiyelerin çokluğu da dikkati çeker. Bunlar içinde en ünlüleri Bakî'nin Kanunî Mersiyesi ile Şeyh Galib'in Es­rar Dede mersiyesidir.

Türk edebiyatında Terkîb-i bendiyle ünlü en büyük şair Ruhî'dir. Onun gazel gibi ka­fiyeli sekizer beyitlik 17 bendden oluşan sosyal içerikli ve devrin eleştirisine yönelik uzun Terkîb-i bendi çok tanınmış ve daha yazıldığı çağdan itibaren pek çok şair tarafından (ms. Cevrî, Sami, Kâzım Paşa, Muallim, Naci, Şeyh Galib) nazireleri ve benzeri yazılmış­tır. Bunlar içinde Ziyâ Paşanın naziresi de en az Ruhî'nin şiiri kadar ünlüdür.

(İskender PALA, Divan Edebiyatı, Ötüken Yay., İst. 1996.)

 

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

BAĞDADLI RÛHÎ (ö. 1605 06) / Terkîb-i bend

TERKİB-İ BEND/ BAKİ

TERKİB-İ BEND

TERKİB-İ BEND (ZİYA PAŞA)

TERKİB-İ BEND NEDİR ve ÖRNEKLERİ

 

Üye Girişi