LİSEEDEBİYAT.COM

Edebiyatcıların Yeni Adresi

  • Yazı boyutunu yükselt
  • Varsayılan yazı boyutu
  • Yazı boyutunu düşür
ANA SAYFA > DERS NOTLARI > 11. SINIF TÜRK EDEBİYATI > 11 TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI

11 TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI

E-posta Yazdır PDF
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 17
ZayıfMükemmel 

11. SINIF TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI

TÜRK EDEBİYATI DÖNEMLERİ

1. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

2. İslamiyet Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı

3. BATI ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

· Tanzimat Dönemi Edebiyatı (1860-1896)

· Servet-i Fünûn Edebiyatı ( Edebiyat-ı Cedide)(1896-1901)

· Fecr-i Ati Edebiyatı (1909-1912)

· Milli Edebiyat (1911-1923)

· Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı (1923-…)

a. 1923-1940 Yılına kadar Türk Edebiyatı

b. 1940 Sonrası Son Dönem Türk Edebiyatı

SERVET-İ FÜNÛN EDEBİYATI (EDEBİYAT-I CEDİDE)

(1896-1901)

”SANAT, SANAT İÇİNDİR.”

Bu Dönem Sanatçıları

Şiirde: Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Ali Ekrem(Bolayır), Hüseyin Suat (Yalçın), Hüseyin Siret (Özsever), Faik Ali (Ozansoy), Süleyman Nazif, Süleyman Nesip, Ahmet Reşit (Rey) ve Celal Sahir (Erozan).

Nesirde: Halit Ziya (Uşaklıgil), Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit (Yalçın), Ahmet Hikmet (Müftüoğlu), Safveti Ziya ve Ahmet Şuayp.

Servet-i Fünûn Edebiyatı’nın Oluşumu:

Bu edebiyat topluluğu 1891’de Ahmet İhsan Tokgöz’ün çabasıyla yayınlanmaya başlayan Servet-i Fünun dergisinden ismini almıştır. Servet-i Fünun ‘’fenlerin zenginliği’’ manasındadır. Fen bilimleri yanında edebiyata da sütunlarını açan dergi, basında gerçek değerini ve ününü kendi adıyla anılan edebiyat hareketiyle kazanır.

Servet-i Fünûn kuşağı, Tanzimat'ın sanatta estetiği ön plana alan ikinci dönem sanatçılarının hazırladığı bir edebi zevk ortamı içinde büyümüşlerdir. Topluluğun alt yapısını Rezaizade Mahmut Ekrem hazırlamıştır.

Tanzimat dönemi edebiyatçıları Doğu kültürü içinde yetişip Batı kültürünü sonradan tanırken Servet-i Fünûncular Batı kültürü içinde yetişmiştir.

1896’da Hasan Asaf adlı bir genç Malumat dergisinde Burhan-ı Kudret adında bir şiir yayımlar. Şairin muktebes sözcüğü ile abes sözcüğü arasında kafiye oluşturması tartışmalara yol açar. Çünkü muktebes Arapçadaki sin harfi ile abes ise peltek se ile bitmektedir. Eski şiirde bu şekilde bir kafiyelenişin görülmeyişi ve de genç yazarın eleştirilere Rezaizade Mahmut Ekrem’in ‘’Şiir göz için değil kulak içindir.’’ Sözünü temel göstermesi eski şiir geleneğini savunan Muallim Naci ile Recaizade M. Ekrem’i karşı karşıya getirmiş. Eski-yeni tartışması artınca da yeni tarafları Mahmut Ekrem’in etrafında Servet-i Fünûn dergisinde bir araya gelmeye başlayacaklardır. Recaizade Mahmut Ekrem 1896’da Ali İhsan Tokgöz’ü dergiyi bir edebiyat dergisi haline getirmesi için ikna eder ve derginin başına Tevfik Fikret getirilir. Böylelikle yeni bir edebiyat topluluğu bir çatı altında hayat bulmaya başlar.

Eski-yeni tartışması

ü Servet-i Fünun Edebiyatının doğmasında Muallim Naci ile Recaizade Mahmut Ekrem arasındaki “eski-yeni” tartışması etkili olmuştur.

ü Divan edebiyatına “eski”,Batı edebiyatına “yeni” deniyordu.

ü Muallim Naci, eski edebiyata karşı daha “ılımlı” duruyordu. Yeni edebiyata geçişin yavaş ve doğal olmasını savunuyordu.

Yerli ve milli niteliklerle donanmış bir yeni edebiyat düşüncesindeydi.

Türk edebiyatının kökten değil, kısmi bir şekilde modernleştirilmesine taraftardı.

ü Bazı genç sanatçılar da eskiyi savunduğu için Muallim Naci’ye karşı Recaizade’nin tarafında yer aldılar.

ü Recaizade de kendisini yeni edebiyatın üstadı olarak görüyordu.

ü Recaizade, Muallim Naci’nin şiirlerini, sadece estetiği öne çıkardığı gerekçesiyle ağır şekilde eleştiriyordu.

ü Yeniyi savunanlar, Recaizade Mahmut Ekrem’in teşvikleriyle Servet-i Fünun dergisi etrafında birleştiler.

Servet-i Fünûn Edebiyatı’nın Özellikleri

ü Batı etkisindeki Türk edebiyatının kısa ama etkili dönemidir.

ü Recaizade Mahmut Ekrem’in çevresinde toplanan yenilikçi genç edebiyatçılar tarafından oluşturulmuştur.

ü Tanzimat edebiyatında da olduğu gibi Fransız edebiyatının etkisinde kalınmıştır.

ü II. Abdülhamit yönetiminin baskısı (istibdat) altında gelişmiş bir edebiyattır; karamsarlık, umutsuzluk, bunalım, bu döneme hakimdir.

ü Gazeteden çok dergiciliğe önem verilmiştir.

ü Sanat için sanat anlayışı döneme egemendir.

ü Tanzimat’ın hedef olarak benimsediği dilde sadeleşme unutulmuş, tersine daha da sanatlı, ağır bir dil kullanılmıştır.

ü Divan edebiyatı gelenekleri tümden yıkılmaya çaılışılmıştır.

ü Hüseyin Cahit Yalçın’ın Servet-i Fünun’ da yayımlanan “Edebiyat ve Hukuk” adlı makalesinden dolayı, dergi kapatılmıştır.

COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER(ŞİİR)

ü Şiirde konu ve biçim yönünden büyük yenilikler yapılmıştır.

ü Heceyle denemeler olmakla birlikte ağırlıklı olarak aruz vezni kullanılmıştır.

ü Kulak için kafiye anlayışı benimsenmiştir.

ü Şiirde musikiye, şekil kusursuzluğuna önem verilir. Şiir,düzyazıya yaklaştırılmıştır.

ü Aruz Türkçeye uydurulmaya çalışılmıştır.

ü Aruz kalıpları konuya göre seçilmiş, bir şiirde birden fazla aruz kalıbı kullanılabilmiştir.

ü Sone, balad ve terza-rima gibi Batı’dan alınan nazım şekilleri ilk kez bu dönemde kullanılmıştır.

ü Serbest müstezat Servet-i Fünun şiirinde çokça kullanılmıştır.

ü Arapça ve Farsçadan daha önce kullanılmamış sözcükleri kullanmayı bir hüner olarak görmüşlerdir.

ü Anlam bir mısrada değil diğer mısrada tamamlanmış şiirin bütünlüğüne önem verilmiştir.

ü Tanzimat sanatçılarından olan R. M. Ekrem’in “Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir.” anlayışıyla hareket etmişlerdir.

ü Şiirlerde aşk ve doğa gibi bireysel konular işlenmiş, sıfatlara ve doğa tasvirlerine bolca yer verilmiştir.

ü Mensur şiir örnekleri verilmeye başlanmıştır.

ü Şiirde sembolizm ve parnasizmin etkisi vardır.

OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBİ METİNLER

A)Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler(Roman,Hikâye)

ü Roman ve hikâyede teknik bakımdan Batı seviyesine bu dönemde ulaşılmıştır.

ü Konu ve karakter seçimine dikkat edilmiş, psikolojik tahlillere yer verilmiştir.

ü Roman ve hikayelerde bireysel konular işlenmiştir: Aşk, dram, hayal kırıklıkları, aile içi çelişkiler...

ü Çevre tasvirlerinde ayrıntılara girilmiş, mekan olarak İstanbul dışına çıkılmamıştır.

ü Kahramanlar eğitimli, aydın kişilerden seçilmiş, ait oldukları sınıfa göre konuşturulmuştur.

ü Roman ve hikayelerde Arapça ve Farsçanın ağırlıkta olduğu süslü, sözdiziminde değişikliklere gidilen uzun ve kesik cümlelerin kullanıldığı bir dil söz konusudur.

ü Roman ve hikayede realizm ve natüralizm akımlarından etkilenilmiştir.

ü Yazar kendi kişiliğini gizlemeye çalışmıştır.

ü Hemen bütün sanatçılarda hayal-hakikat çatışması vardır.

B) Göstermeye Bağlı Edebi Metinler(Tiyatro)

ü Tiyatro türünde dönemin baskısı nedeniyle hemen hemen hiçbir gelişme gösterilmemiştir. (Hüseyin Suat, dönemin tiyatro yazarı olarak öne çıkmıştır)

ü Tiyatro ve gazetede gerileme görülmüştür.

Servet-i Fünun’da Edebi Tenkit

ü Bu dönemde Batı tarzında tenkitler kaleme alınmıştır.

ü Hüseyin Cahit Yalçın,Ahmet Şuayb,Cenap Şahabettin önemli tenkit yazarlarıdır.

ü Edebiyatımızda eski-yeni tartışması,tenkit türünün gelişmesine katkı yapmıştır.

ü Divan edebiyatındaki “hiciv”,Halk edebiyatındaki “taşlama” ve Batı edebiyatındaki “izlenimci tenkit” ile paralellik gösterir.

ü Bazı edebi tenkitler ve yazarları:

  • Ahmet Şuayb –” Musahebe-i Edebiye”

· Cenap Şahabettin-” Müntekid-i Hakiki”,” Biraz Psikoloji”

  • Tevfik Fikret- ” Münakaşatımızda Ne Eksik”
  • Halit Ziya-” Modern Roman Tekniği”
  • Mehmet Rauf-” Şu Tenkid Meselesine Dair”

Servet-i Fünuncuların Tenkit Türüne Getirdiği Yenilikler:

ü Tenkidi, Türk edebiyatında yeni bir tür haline getirdiler.

ü Batı tenkitçilerini yakından izleyerek Batı’nın tenkit metotlarını tanıtmışlardır.

ü Edebiyata bakış tarzını değiştirmişlerdir.

ü Edebiyatı, sosyal fayda ilkesine göre değil,estetik bir varlık olarak ele almışlardır.

ü Batı tarzı bir şiir ve roman estetiği yaratarak kendilerinden sonrakileri etkilemişlerdir.

Servet-i Fünuncuların Tenkit Anlayışlarındaki Eksiklikler:

ü Avrupa’daki romantik tenkit anlayışının etkisinde kalarak eser ve yazar tenkidinde zayıf kalmışlardır.

ü Sanatçının hayatı, çevre koşulları gibi eserin dışındaki konularla ilgilenmişlerdir.

ü Yazarla ilgili kendi kişisel izlenimlerini söylemişler, objektif hükümler vermekte zorlanmışlardır.

ü Arapça ve Farsçayı, Türkçenin kaynakları arasında görmeleri ve yeni kelimeleri bu iki dilden seçmeleri nedeniyle üsluplarını anlaşılmaz kılmışlardır.

ü Tenkit anlayışlarında kendileri arasında bir birlik oluşturamamışlardır.

Servet-i Fünûn Edebiyatı’nda Gezi Yazıları

ü Servet-i Fünun, edebiyatta sansürün yaygın olduğu bir dönemdi.

ü Yazarların seyahat özgürlüğü de kısıtlanmıştı.

ü Bundan dolayı gezi yazısı pek gelişememiştir.

ü Bu dönemde yazılan gezi yazılarında dönemin zihniyetinin de etkisi vardır.

ü Bu topluluk edebiyat alanında tamamen Batıyı örnek aldıkları için, Batıyı görmek, tanımak ve birikimlerini yansıtmak için eserler kaleme almışlardır.

ü Bu dönemde yazılan gezi yazıları:

  • Cenap Şahabettin-” Avrupa’da Ne Gördüm”,” Hac Yolunda”, ”Avrupa Mektupları”,”Afak-ı Irak”,” Suriye Mektupları”

Servet-i Fünûn Edebiyatı’nda Anı(Hatıra)

ü Servet-i Fünun’a kadar “hatıra”,edebiyatımızda yazınsal bir değerde değildi.

ü “Hatıra” türü ile ilgili başarılı eserler bu dönemde verilmiştir.

ü Sade bir dil kullanılmıştır.(Şiire göre)

ü Halit Ziya Uşaklıgil,kendi dünyasına odaklanmış eserler vermiştir.

ü Bu dönemdeki hatıra yazıları:

H. Ziya Uşaklıgil-” Kırk Yıl”,” Saray ve Ötesi”,” Bir Acı Hikaye”

Ahmet İhsan Tokgöz-”Matbuat”

Mehmet Rauf-” Edebi Hatıralar”

Hüseyin Cahit Yalçın-” Siyasi Anılar”,”Edebiyat Anıları”

Servet-i Fünûn Şiirinde Kullanılan Nazım Şekilleri

ü Servet-i Fünun şairleri, Batı’dan yeni nazım biçimleri alarak, eskileri tümüyle bırakmışlardır.

ü Bir nazım biçimi, değişik sayıda dizesi olan bentlerden oluşabilir.

ü Yeni Türk şiirinde, nazım birimi beyit veya dörtlük değil, dizedir.

ü Şiirler,”Sanat, sanat içindir.” Anlayışını yansıtır.

Kullanılan Nazım Biçimleri:

  1. Divan Edebiyatından Alıp Geliştirdikleri Şekiller ( Serbest Müstezat)
  2. Batı edebiyatından aldıkları şekiller

( Sone, triyole, terza-rima, balad)

  1. Kendi Geliştirdikleri Şekiller

Serbest Müstezat

ü “Müstezat”ın sözlük anlamı “ziyadeleşmiş,artmış,çoğalmış”demektir.

ü Uzun dizelere kısa bir dize eklenerek yazıldığından bu adı almıştır.

ü Eklenen bu kısa dizeye “ziyade” denir.

ü Fransız sembolistlerin özgürce yazdıkları şiir biçimlerinden etkilenerek oluşturulmuştur.

ü Aruzun çeşitli kalıplarıyla yazılır.

ü Düşünceler.dizeden dizeye atlayarak devam eder.

ü Nazım nesre yaklaşmış olur.

ü Bütün güzelliği ön plandadır.

ü Dizeler arasında noktalama işaretleri kullanılır.

ü Serbest müstezat,serbest nazıma geçişi sağlamıştır.

Sone

ü “Kısa şiir,türkü” anlamına gelen sonenin ilk çıkış yeri İtalya’dır.

ü Servet-i Fünuncular bu nazım biçimini Fransız edebiyatından almışlardır.

ü İki dörtlük,iki üçlük olmak üzere dört bent ve taplam 14 dizeden oluşur.

ü İlk dörtlüğü konuya giriştir,üçlüklerde konu işlenir.Son dize ise duygu yönünden şiirin en güçlü dizesidir.

ü Batıdan olduğu gibi almamışlar,uyak düzeninde kendilerine gore değişiklikler yapmışlardır.

ü 1.tip sone:abab-cdcd-eff-egg

ü 2.tip sone:abba-cddc-eff-egg

ü 3.tip sone:abab-cdcd-eef-ggf

Terza-rima

ü İtalyan edebiyatında ortaya çıkan bir türdür.

ü Fransız edebiyatından alınmıştır.

ü “Örüşük uayk” da denir

ü Üçlüklerle yazılır.Üçlük sayısı sınırlı değildir.

ü Tek bir dize ile bitirilir.

ü Dante’nin “İlahi Komadyası” bu biçimle yazılmıştır.

ü Tevfik Fikret “Şehrayin” şiirini bu nazım biçimiyle yazmıştır.

ü Kafiye örgüsü: aba-bcb-cdc-ded-(…)-e

Triyola

ü On mısralı nazım şeklidir.

ü Önce iki mısra,sonra dörder mısralar gelir.

ü Birinci kısmın ilk mısrası birinci dörtlüğün sonunda,birinci kısmın ikinci mısrası,ikinci dörtlüğün sonunda tekrarlanır.

ü İki tür kafiye vardır.

ü Baştaki iki dize kendi arasında kafiyesizdir.

ü Konu bütünlüğü vardır.

ü Son dizesi duygu yönünden şiirin en güçlü dizesidir.

ü Kafiye örgüsü:AB-ccA-dddB

Balad

ü Üç bent ve bir ağırlama dizesinden oluşur.

ü Günümüzde halk şarkıları anlamındadır.

DÖNEMİN BAŞLICA SANATÇILARI

TEVFİK FİKRET (1867-1915)

ü Önceleri ”sanat için sanat, sonraları ‘toplum’ için sanat” anlayışını savunmuş ve buna uygun eserler vermiştir.

ü Toplumsal ve siyasal ortamı, ”Han-ı Yağma”, ”95’e Doğru”,” Balıılar”, ”Haluk’un Bayramı”, ”Tarih-i Kadim”, ”Promete”, ”Sis” gibi şiirleriyle eleştirmiştir.

ü Karamsarlığı ve iç dünyasındaki çalkantıları şiirlerinde öne çıkmıştır.

ü Serbest müstezatı şiirlerinde başarıyla kullanmıştır.

ü Aruzla Türkçeyi, şiirle düz yazıyı başarıyla kaynaştırmayı bilmiştir

ü Beyit ve mısra bütünlüğünü kırmış, anlamı birkaç dizeye yaymıştır.

ü Nazmı nesre başarıyla yaklaştırmış, manzum hikayeler yazmıştır.

ü Şiirlerinde noktalama işaretlerine, biçimsel mükemmelliğe, tasvire önem vermiştir.

ü Yağmur şiirinde olduğu gibi şiirin içeriğine uygun aruz kalıplarını seçmiş ve kullanmıştır.

ü Şiirlerinde parnasizmden etkilenmiştir.

ü Şiire resmi sokmuştur.

ü Hece ölçüsüyle,sadece çocuklar için kaleme aldığı “Şermin”I yazmıştır.

ü Ülkenin geleceğini gençlikte görmüş,gençliğe ve çocuklara büyük sevgi duymuştur.

Eserleri:

Şiir: Rübab-ı Şikeste, Rübabın Cevabı, Haluk’un Defteri. Tarih-i Kadim, Şermin (Hece ölçüsüyle yazdığı çocuk şiirleri)

CENAP ŞAHABETTİN (1870-1935)

ü Sanat için sanat” anlayışına uygun eserler vermiştir.

ü Parnasizmin ilk örneklerini o vermiştir.

ü Düzyazılarında esprili ve alaylı bir üslup kullanmıştır.

ü Arapça ve Farsça sözcüklerle yüklü ağır bir dili vardır.

ü Şiirlerinde müziğe önem vermiş ve sembolizmin öncüsü olmuştur.

ü Elhan-ı Şita (Kış Nağmeleri) şiiri ile meşhurdur.

ü Şiirlerinin konusunu daha çok ”doğa”dan almıştır.

ü Öldükten sonra şiirleri ”Evrak-ı Leyal” başlığı altında bir araya getirilmiştir.

Eserleri:

Şiir: Elhan-ı Şita

Düzyazıları: Evrak-ı Eyyam, Nesr-i Harp, Nesr-i Sulh(makaleler, düzyazılar)

Gezi: Hac Yolunda, Avrupa Mektupları, Suriye Mektupları

Özdeyiş: Tiryakı Sözler

Tiyatro: Yalan, Körebe, Küçük Beyler

Halit Ziya Uşaklıgil (1866-1945)

ü Türk edebiyatında Avrupa tarzında eser veren ilk büyük romancıdır.

ü Servet-i Fünun döneminin en güçlü yazarıdır.

ü Fransız realist ve natüralist yazarlardan etkilenmiştir.

ü Eserlerinde geniş tasvirlere ve psikolojik tahlillere yer vermiştir.

ü Hikayelerinde Maupassant (olay) tarzı hakimdir.

ü Romanlarında İstanbul’daki eğitim ve zengin kesimi konu almış, hikayelerinde halkın arasına girmeye çalışmıştır.

ü Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamaları kullandığı ağır bir dili vardır. (Sağlığında eserlerini yine kendisi sadeleştirmiştir)

ü Mai ve Siyah’ta Ahmet Cemil tipinden hareketle Serveti Fünun kuşağının ideallerini, beklentilerini, hayal kırıklıklarını anlatmıştır.

ü Aşk-ı Memnu’da bir Türk aile yapısını ayrıntılı olarak incelemiş ve alafranga özentisini eleştirmiştir.

ü Türk edebiyatında “mensur şiir”in ilk örneklerini o vermiştir.

Eserleri:

ü Roman: Sefile, Nemide, Bir Ölünün Hatıra Defteri, Ferdi ve Şürekası, Mai ve Siyah. Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar

Hikaye: Bır Şi’r-i Hayal, Bir Yazın Tarihi, Solgun Demet, Hepsinden Acı, Aşka Dair, Onu Beklerken, İhtiyar Dost, Kadın Pençesı, İzmir Hikayeleri. (Ali’nin Arabası adlı hikayesinde Anadolu’ya yönelir.)

Oyun: Kabus, Füruzan, Fare

Anıları: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikaye

Deneme: Sanata Dair

Mensur şiir: Mensur Şiirler, Mezardan Sesler

MEHMET RAUF (1875-1931)

ü İlk psikolojik romanımız olan Eylül’ün yazarıdır. İç konuşmalara ilk kez o yer vermiştir.

ü Roman, hikaye ve tiyatro türlerinde eserler vermiştir.

ü Romantik duyguları, hayalleri ve aşkları işlemiştir.

ü Ruh tahlillerinde başarılıdır.

ü Halit Ziya’nın etkisinde kalmış, ancak ondan daha sade ve daha zayıf eserler vermiştir.

Eserleri:

Roman: Eylül, Ferda-yı Garam, Genç Kız Kalbı,Son Yıldız,Define,Kan Damlası,Karanfil ve Yasemin,Böğürtlen

Hikaye: Son Emel, Bir Aşkın Tarihi. Üç Hikaye Aşıkane, İntizar, Kadın İsterse

Mensur Şiir: Siyah İnciler(Önemli)

HÜSEYİN CAHİT YALÇIN(1874-1957)

ü Hikaye ve romanlarında gözleme yer verir.

ü Roman ve hikayeci olarak ün kazanmış sonraları siyasi yazarlığa geçmiştir.

ü Dili sade, anlatımı süsten uzaktır.

ü Eski edebiyata karşı batı edebiyatını savunmaktadır.

ü Hikaye, roman, eleştiri, fıkra, anı yazarı ve gazetecidir.

ü ”Edebiyat ve Hukuk” adlı makalesinden ötürü Servet-i Fünun dergisi kapatılmıştır.

Eserleri:

Hikaye : Hayat-ı Muhayyel, Niçin Aldatırlarmış?

Roman: Nadide, Hayal İçinde

Anı: Edebi Hatıralar, Malta Adasında,

Eleştiri: Kavgalarım

Süleyman Nazif(1870-1927)

ü Namık Kemal’in etkisinde kalmıştır.

ü İlk dönem şiirlerinde bireysel konulardan başka toplumsal konuları da işlemiştir.

ü Eserlerinde süslü bir dil kullanmıştır.

ü Hem nazım hem nesir alanında eserler vermiştir.

Eserleri:

Şiir: Gizli Figanlar, Firak-ı Irak, Batarya ile Ateş, Malta Geceleri

Düzyazı: Çal Çoban Çal,Tarihin Yılan Hikayesi,İki Dost

Hüseyin Siret Özsever(1872-1959)

ü Sürgüne gönderilmiştir.Bu dönemde Jön Türkler arasında yer almıştır.

ü Önceleri Tevfik Fikret’in etkisinde kalarak ağır bir dil kullandıysa da sonraları daha anlaşılır bir dil kullanmıştır.

ü Bazı şiirlerinde “Ömer Senih” mahlasını kullanmıştır.

Eserleri:

Şiir:Leyali Girizan,Bağbozumu,Kıvılcımlı Kül,Kargalar

SERVET-İ FÜNUN EDEBİYATININ DİĞER SANATÇILARI

Şiirde:

Hüseyin Suat Yalçın, Ali Ekrem Bolayır, Faik Ali Ozansoy, Süleyman Nesip, Celal Sahir Erozan, Ahmet Reşit…

Nesirde:

Saffeti Ziya, Ahmet Şuayp…

Servet-i Fünûn Şiirinin Etkilendiği Edebi Akımlar

Servet-i Fünûn döneminde şairler “parnasizm” ve “sembolizm” akımlarının etkisinde kalmışlardır.

Parnasizm

£ Şiirdeki realizm olarak adlandırılır.

£ 19.yüzyılın ikinci yarısında Fransa’da doğmuştur.

£ Duygu yerine dış dünyaya önem verilmiştir.

£ Yunan ve Latin kültürü yeniden örnek alınmış, uzak ülkelerin egzotik güzelliği eserlerde anlatılmıştır.

£ Sanat sanat içindir anlayışı hakimdir.

£ Şair eserlerde kişiliğini gizlemiştir.

£ Biçim mükemmelliğine ve kafiyeye önem verilmiştir.

£ Şiiri;ışık,gölge,renk ve çizgilerle sağlamayı düşünmüşlerdir.

£ Şiirlerinde “sone” nazım biçimini kullanmışlardır.

£ Temsilcileri:Gautier,Bonville,Heradia,Coppe,Lisle,Prudhomme

£ Edebiyatımızda: Cenap Şahabettin,Tevfik Fikret,Yahya Kemal Beyatlı

Sembolizm (Simgecilik)

£ 19.yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da doğmuştur.

£ Parnasizme tepki olarak doğmuştur.

£ Gerçekler olduğu gibi değil, sembollerle anlatılır.

£ Şiirde ahenge önem vermişler ve müziği şiirin amacı haline getirmişlerdir.

£ Anlam kapalılığı olmalı, her okuyan şiirden farklı şeyler anlamalıdır.

£ Şiirde anlam aranmaz, çünkü şiir anlamak için değil duyulmak içindir.

£ Sembolistlerin; gerçeklerden kaçma, yalnızlık, karamsarlık, hayal dünyasında yaşama en belirgin özelliğidir.

£ Anlam kapalı olduğu için söz sanatlarıyla dolu ağır bir dil kullanmışlardır.

£ Genellikle serbest nazım biçimleri kullanılmıştır.

£ Temsilcileri: Malarme,Verlaine,Rimbaud,Baudelaire,Allen Poe,Paul Valery,Puşkin

£ Edebiyatımızda: Cenap Şahabettin, Ahmet Haşim, Ahmet Muhip Dıranas,Ahmet Hamdi Tanpınar,Cahit Sıtkı Tarancı

Mensur Şiir

£ Duygu ve hayal dünyamızı etkileyebilecek bir konuyu, kısa ve çarpıcı bir şekilde, şiirin cümle yapısını ve ahengini koruyarak, şairane bir hava ile,ölçü ve uyağa bağlı kalmadan anlatan edebi türdür.

£ Bu türe “artistik nesir” de denir.

£ Türk edebiyatında mensur şiire “mensure” adı verilmiştir.

£ Bu şiir türü, 19. yüzyılda Fransız edebiyatında ortaya çıkmıştır.

£ Türk edebiyatına Tanzimat’tan sonra Fransız edebiyatından yapılan şiir çevirileriyle girmiştir.

£ Bu türün Türk edebiyatında Batılı anlamdaki ilk temsilcisi “Halit Ziya Uşaklıgil”dir.

£ Halit Ziya, bu türde iki eser vermiştir: ”Mensur Şiirler”, ”Mezardan Sesler”.

£ Mehmet Rauf, “Siyah İnciler” adlı eseriyle bu türdeki en başarılı eseri vermiştir.

£ Mensur şiir yazan diğer sanatçılar: Hüseyin Cahit Yalçın, Celal Sahir Erozon, Saffet Nezihi

Mensur Şiir-Şiir karşılaştırması

£ Şiirin temel birimi dizedir.

£ Mensur şiirin temek birimi cümledir.

£ Şiirler ölçülü olarak yazılabilir.

£ Mensur şiirler ölçülü olarak yazılmaz.

£ Şiirin değişik biçimleri vardır.(beyit, dörtlük, bend)

£ Mensur şiirlerin ise yoktur.

£ Şiirde kafiye vardır.

£ Mensur şiirde kafiye kullanılmaz.

Mensur şiir-düzyazı karşılaştırması

£ Her ikisi de cümlelerden oluşur.

£ Mensur şiirler, nesir cümleleriyle yazılırlar.

£ Düz yazılarda düşünce esastır.

£ Mensur şiirde duygu ön plandadır.

£ Mensur şiirde, şiirdeki vezin, kafiye gibi şekle ait önceden belirlenmiş sınırlayıcı öğeler bulunmaz.

DÖNEMİN BAĞIMSIZ SANATÇILARI

MEHMET AKİF ERSOY (1873-1936)

£ İstiklal Marşı şairidir.

£ Dini şiirleri ve manzum hikayeleri ile tanınmıştır.

£ Gerçek realizmi Türk şiirine getirmiştir.

£ Aruzu Türkçe’ye büyük bir ustalıkla uygulamıştır.(Tevfik Fikret ile beraber)

£ Nazmı nesre yaklaştırmıştır.

£ Dini lirizm, şiirlerinin en belirgin özelliğidir.

£ Eserlerinde gözleme büyük önem vermiştir.

£ Konularını günlük olaylardan almıştır.

£ “Toplum için sanat” anlayışına bağlı şiirler yazmıştır.

£ Bu şiirlerinde günlük hayatı, toplum hayatını başarıyla anlatmıştır. Yoksullara, sakatlara, kimsesizlere karşı acıma duygusu taşıdığı şiirler şunlardır: Hasta, Küfe, Meyhane, Seyfi Baba, Hasır, Mahalle Kahvesi…

£ Öğretici, öğüt verici, birliği ve bütünlüğü sağlayıcı şiirleri vardır.

Eserleri:

Şiir:Tüm şiirlerini “SAFAHAT” adlı kitapta toplamıştır.

Safahat (1. Safahat, 2. Hakk’ın Sesleri, 3. Süleymaniye Kürsüsünde, 4. Fatih Kürsüsünde, 5. Hatıralar, 6. Asım 7. Gölgeler.)

HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR (1864-1944)

£ Naturalizm akımının etkisindedir.

£ Ahmet Mithat geleneğini sürdürmüştür.(Popüler Halk edebiyatı)

£ Dili sadedir.

£ Kahramanlarını çevrelerinin diliyle konuşturur.

£ Eserlerinde taklitlere yer verir.

£ İstanbul’un iç mahallelerindeki hayat tarzını hikaye ve romanlarında karikatürize etmiştir.

£ Sokağı edebiyata getiren sanatçıdır.

£ Gözleme ve çevre tasvirine büyük önem verir.

£ Romanlarında sosyal tenkite yer verir.

£ Teknik yönden kusurlu romanlar yazmıştır.

£ Romanlarında gereksiz bilgiler verir.

£ Romanın akışını keserek araya girer.(Ahmet Mithat Efendi ile aynı özelliktedir.)

Eserleri:

Roman:Şık,Şıp Sevdi,Mürebbiye,Metres,Tesadüf,Ben Deli Miyim?,Nimetşinas,Kuyruklu Yıldız Altında İzdivaç,İffet,Billur Kalp,Gulyabani,Cadı,Kesik Baş

Hikaye: Kadınlar Vaizi, Tünelden İlk Çıkış,Katil Buse

AHMET RASİM (1864-1932)

£ Şiir, öykü, tarih ve bilim konularında eserler vermiştir.

£ Renkli, canlı bir anlatımı vardır.

£ Eserlerinde İstanbul’u özellikle de Beyoğlu’nu anlatmıştır.

£ Canlı ve kısa cümleler kurar.

£ Yazılarını dönemindeki bütün yayın organlarına göndermiştir.

£ Romanları teknik ve dil bakımından iyi değildir.

£ Dili yapmacıklı ve ağırdır.

Eserleri:

Fıkra: Şehir Mektupları, Eşkal-i Zaman, Ciddi Mizah, Gülüp Ağladıklarım

Anı: Falaka, Gecelerim, Muharrir Şair Edip, Fuhş-i Atik

Hikaye: Güzel Eleni, Meyl-i Dil, Hamamcı Ülfet, İki Günahkar

Tarih: Resimli ve Haritalı Osmanlı Tarihi

SERVET-İ FÜNUN EDEBİYATI İLE TANZİMAT EDEBİYATININ KARŞILAŞTIRILMASI

1. Fransız edebiyatını örnek alarak edebiyatımızı yenileştirmek, Divan edebiyatına benzemeyen bir edebiyat oluşturmak, hem Tanzimat edebiyatçılarının hem Servet-i Fünuncuların ortak amacıdır.

2. Tanzimatın birinci döneminde savunulan ”toplum için sanat” anlayışı, ikinci dönemde yerini ”sanat için sanat” anlayışına bırakmış bu anlayış Servet-i Fünun döneminde de sürdürülmüştür.

3. Tanzimatın birinci döneminde savunulan dilde sadeleşme düşüncesi, ikinci dönemde önemsenmemiş; dil yeniden ağırlaşmış. Servet-i Fünun döneminde ise Divan edebiyatında bile olmayan Arapça ve Farsça sözcüklere, tamlamalara yer verilmiştir.

4. Tanzimatın birinci döneminde Şinasi ve Ahmet Vefik etkileri, diğer sanatçılarda ”romantizm” etkileri görülür, ikinci dönem sanatçılarında ise romantizm ile birlikte realizm etkileri de başlar. Servet-i Fünun’da ise realizm, parnasizm ve sembolizm etkileri görülür.

5. Tanzimatın özellikle birinci döneminde önem verilen gazete ve tiyatro Servet-i Fünun’da önemsizleşir; yerini gazetenin dergi alır.

6. Tanzimat dönemindeki romanlarda görülen teknik yetersizlikler ve romantizmden gelen özellikler Servet-i Fünun döneminde artık görülmez. Güçlü bir tekniğe ulaşılır ve realist ilkeler uygulanır.

7. Tanzimat dönemi şiirlerinde kullanılan Divan şiiri nazım biçimleri ve beyit nazım birimi Servet-i Fünun şiirinde kullanılmamıştır. Yeni nazım biçimleri denenmiştir.

8. Tanzimatın birinci dönemindeki gibi toplumsal konular yerine birey merkezli konular işlenmiştir.

9. Her iki dönemde de aruz ölçüsü önemini korumuştur.

FECR-İ ÂTÎ EDEBİYATI (1909-1912)

”SANAT, ŞAHSİ VE MUHTEREMDİR.”

£ Servet-i Fünun’a tepki olarak 1909’da bir bildiri(manifesto, beyanname, sanat görüşleri) (bildiri yayımlayan ilk topluluk) yayımlayarak sanat dünyasına girdiler.

£ Onlar Servet-i Fünun’u batılı edebiyatı tam olarak oluşturamamakla suçladılar.

£ ”Sanat, şahsi ve muhteremdir” ilkesini benimsediler.

£ Dilleri süslü, sanatlı ve ağırdır ama yine de Servet-i Fünunculara göre sadedir.

£ Aşk, doğa konularını işlediler. Aşk genellikle hissi ve romantiktir.

£ Fransız edebiyatını örnek alıp sembolizm, empresyonizm ve romantizm gibi akımları eserlerine uyguladılar.

£ Şiire herhangi bir yenilik getirmeyip Servet-i Fünun’un devamı olmaktan öteye gidemediler.

£ Şiirde aruz ölçüsünü kullanıp ağır bir şiir dili kurmuşlardır.

£ Serbest müstezatı geliştirerek kullanmaya devam ettiler.

£ Duygulu ve romantik bir aşkı dile getirdiler.

£ Sanat anlayışlarında birlik ve bütünlük olmadığı için 1912’de dağılmışlar, bu anlayışta bir eser veremeden dağılıp Millî edebiyat ve Cumhuriyet edebiyatına dahil oldular.

Fecr-i Ati Dönemi Sanatçıları

1. Ahmet Haşim

2. Yakup Kadri (Karaosmanoğlu)

3. Refik Halit (Karay)

4. Mehmet Fuat (Köprülü)

5. Ali Canip (Yöntem)

6. Şehabettin Süleyman

7. Celâl Sahir (Erozan)

8. Tahsin Nihat

9. Faik Ali (Ozansoy)

10. Emin Bülent (Serdaroğlu)

AHMET HAŞİM (1884-1933)

£ Fecr-i Âtî şiirinin en önemli sanatçısıdır.

£ “Sanat için sanat” ilkesiyle şiir yazdı.

£ Sembolizmin en önemli temsilcisidir.

£ İşlediği başlıca temalar tabiat ve aşktır.

£ Şiirlerinde hayalle birlikte musikiye önem vermiştir.

£ Lirizmi kuvvetli bir şairdir.

£ Aruzu kullanmış hece ölçüsüyle şiir yazmadı.

£ Hece veznini, köylü vezni olarak nitelendirir.

£ Şiir dili süslü ve sanatlı; düzyazı dili konuşma havasındadır.

£ En çok serbest müstezadı kullanmıştır.

£ Şiirde anlam aranmaz.

£ Şirin dili musiki ile söz arasında ve sözden ziyade musikiye yakındır. Şiirde musiki anlamdan daha önemlidir.

£ Ona göre şiir anlaşılmak için yazılmaz; şiirde anlam aranmaz; şair bir hakikat habercisi, şiir dili de bir açıklama vasıtası değildir. Şiir duyulmak için yazılır ve okunur; şair tabiatın kendine hissettirdiklerini sembollerle şiirine yansıtır, okuyan da kendi hayal dünyasına uygun olarak algılar; şiir dili de telkin görevindedir.

£ Haşim’e göre şiirin kaynağı şuuraltıdır. Şiirlerinde dış dünyayı, kişinin iç dünyasında, ruhunda aldığı şekillerle yansıtmaya çalışır. Dış dünyaya ait izlenimleri kendi dünyasında şekillendirerek ve renklendirerek ortaya çıkarır.

£ Şiirlerindeki tabiatla ilgili kavramlar şunlardır: akşam, gün batımı, şafak, gece, loş karanlıklar, ay ışığı, yıldızlar, göller, ormanlar…

£ Hayale önem verdi; toplumsal konulara hiç değinmedi.

£ Şairin şahsında var olan içe dönüklük, şiirlerinde gerçeklerden kaçış olarak ortaya çıkar.

Eserleri:

Şiir: Piyale, Göl Saatleri

Fıkra: Gurabahane-i Laklakan, Bize Göre,

Gezi: Frankfurt Seyahatnamesi.

www.edebiyatogretmeni.net

 
ANA SAYFA > DERS NOTLARI > 11. SINIF TÜRK EDEBİYATI > 11 TÜRK EDEBİYATI DERS NOTLARI